Zagadnienie odpowiedzialności członków zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością regulują przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – Kodeks spółek handlowych.

Ustawodawca określa w głównej mierze zasady odpowiedzialności cywilnoprawnej członków zarządu. Jak się wydaje, najistotniejsza kwestia została poruszona w art. 299 ksh, który to przewiduje szczególny przypadek odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki. A mianowicie, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, wówczas odpowiadają oni solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 ksh).

Jeżeli mowa o rodzaju odpowiedzialności, to należy przychylić się do stwierdzenia Sądu Najwyższego, iż jest to odpowiedzialność odszkodowawcza o charakterze deliktowym, zgodnie z uzasadnieniem do wyroku SN z dnia 12 kwietnia 2012 r. (II CSK 390/11, Legalis). Wspomniany przepis ma celu ochronę interesów wierzycieli, którzy w przeciwnym razie zostaliby pozbawieni możliwości zaspokojenia swoich wierzytelności względem spółki. Co istotne, członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność właśnie wobec tych wierzycieli, a nie względem samej spółki.

KANCELARIA PRAWNA MODUS WROCŁAW USŁUGI PRAWNE jak założyć spółkę

KANCELARIA PRAWNA MODUS WROCŁAW USŁUGI PRAWNE jak założyć spółkę

Wskażmy wreszcie, co cechuje ten szczególny rodzaj odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki. Po pierwsze, jest to odpowiedzialność o charakterze subsydiarnym (posiłkowym), a nie bezpośrednim. Zatem odpowiedzialność członka zarządu ma miejsce wówczas, gdy wierzyciel nie będzie mógł skutecznie zaspokoić się z majątku spółki. Członek zarządu odpowiada wówczas osobiście i bez ograniczenia, a więc całym swoim majątkiem osobistym, w zasadzie do wysokości należnego wierzycielowi spółki zobowiązania (wyrok SN z dnia 12.04.2012 r. II CSK 390/11, Legalis). Dopiero wówczas możemy określić jego odpowiedzialność mianem bezpośredniej. Należy wyraźnie zaznaczyć, iż odpowiada on solidarnie z pozostałymi członkami zarządu spółki, ale nie solidarnie ze spółką.

Jakie są granice czasowe i przedmiotowe tejże odpowiedzialności. Członkowie zarządu spółki z  o.o. odpowiadają za te zobowiązania spółki, które istniały w czasie pełnienia przez nich funkcji członka zarządu, przy czym nie ma tu znaczenia kwestia, czy fakt sprawowania przez nich tej funkcji został ujawniony w Krajowym Rejestrze Sądowym, bowiem zgodnie z wyrokiem SN z dnia 25.02 2010 r.(V CSK 248/09, Legalis) „warunkiem ponoszenia odpowiedzialności na zasadach określonych w tej regulacji jest jedynie posiadanie w odpowiednim czasie statusu członka zarządu (…)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (…) omawianą odpowiedzialność ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia tego zobowiązania” oraz zgodnie z wyrokiem SN z dnia  25.9.2003 r. (V CK 198/02, Legalis) „wpis określonej osoby do rejestru w charakterze członka zarządu nie rozstrzyga o ponoszeniu przez tę osobę odpowiedzialności na zasadach ustanowionych w art. 298 KH (art. 299 KSH). Gdy skład zarządu spółki zmieniał się, odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 298 KH (art. 299 KSH) ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna”. Zatem logicznie, „jeżeli  więc zobowiązanie  spółki  z  o.o.  powstało  już  po odwołaniu określonej osoby z funkcji członka zarządu tej spółki, to nie ponosi ona odpowiedzialności za to zobowiązanie na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. nawet, jeśli jej  wpis, jako  członka  zarządu  nadal  figuruje  jeszcze  w  Krajowym  Rejestrze Sądowym”, zgodnie z wyrokiem SN z dnia 17.06.2011 r. (II CSK 571/10, Legalis). Nie jest również warunkiem koniecznym ponoszenia tej odpowiedzialności, aby roszczenie wierzyciela stało wymagalne w trakcie pełnienia funkcji członka zarządu, zgodnie z wyrokiem SN z dnia 17.06.2011 r. (II CSK 571/10, Legalis).

Ustawodawca uzależnia odpowiedzialność członków zarządu od zaistnienia dwóch przesłanek, a dokładniej: bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce oraz braku możliwości powołania się na którąkolwiek z przesłanek egzoneracyjnych wymienionych w art. 299 § 2 ksh. Przy czym nie zastrzega tu, o jaki rodzaj egzekucji chodzi, dlatego należy brać pod uwagę zarówno egzekucję świadczeń cywilnoprawnych prowadzoną zgodnie z przepisami kpc, jak i egzekucję w administracji. Bowiem, zgodnie z art. 116 §1 Ordynacji podatkowej, członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają także solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki (w dużej mierze na zasadach analogicznych do tych określonych w art. 299 ksh). Co oznacza, że ponoszą oni odpowiedzialność za zobowiązania publicznoprawne spółki w sytuacji, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub w części, a jednocześnie członek zarządu nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. Jak również w sytuacji, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub w części, a członek zarządu nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Bezskuteczność egzekucji stwierdza m.in. postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji, czy też postanowienie  o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ majątek spółki nie wystarcza nawet na pokrycie kosztów postępowania.

Kiedy członek zarządu może się uwolnić od subsydiarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Wówczas, gdy wykaże, że:

-we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że

-niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że

-pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody (przesłanki egzoneracyjne z art. 299 § 2 ksh).

Kompleksowe doradztwo prawne dla firm w obrocie gospodarczym

Kompleksowe doradztwo prawne dla firm w obrocie gospodarczym

Tryb składania oraz konsekwencje niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez członka zarządu spółki reguluje art. 21 ustawy z dnia 28.02.2003 r. (Dz.U. z 2012 r. poz.1112 z późn.zm.) Prawo upadłościowe i naprawcze. A mianowicie, jeżeli członkowie zarządu nie zgłoszą w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do takiego ogłoszenia, to ponoszą oni odpowiedzialność odszkodowawczą o charakterze deliktowym za szkodę wyrządzoną takim nieterminowym złożeniem wniosku.

Co do drugiej przesłanki egzoneracyjnej, to członek zarządu powinien wykazać brak swojej winy, a może to uczynić chociażby przez to, że przedstawi dowód wprowadzenia go w błąd co do stanu majątku spółki. Sedno trzeciej z przesłanek sprowadza się tak naprawdę do pojęcia szkody wierzyciela, gdzie po raz kolejny ciężar dowodu spoczywał będzie na członku zarządu, co oznacza, że to on będzie musiał wykazać, że wierzyciel nie poniósł szkody. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia  12.04.2012 r. (II CSK 390/11, Legalis) „szkoda,  jako  niezbędna  przesłanka  odpowiedzialności  odszkodowawczej (…) szkoda o której mowa w art. 299 § 2 in fine k.s.h.  odpowiada  różnicy  w  potencjale  majątkowym  spółki,  jaka  wystąpiła,  a  do jakiej  nie  doszłoby,  gdyby  we  właściwym  czasie  zgłoszono  wniosek  o  ogłoszenie upadłości. (…) Członek zarządu odpowiada jedynie za taką część należności,  jaką  otrzymałby  wierzyciel  w  zainicjowanym  we  właściwym  czasie postępowaniu  upadłościowym”.

Jeszcze raz należy podkreślić, że odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki nie ogranicza się tylko do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, ale obejmuje także zobowiązania publicznoprawne, w tym zobowiązania spółki wobec ZUS. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19.1.1993 r. (III CZP 162/92, Legalis), zgodnie z tezą wspomnianej uchwały: „dopuszczalna jest droga sądowa do dochodzenia na podstawie art. 298 kh (a obecnie art. 299 ksh), od członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne”. Sąd Najwyższy wskazał wyraźnie w dalszej części uchwały, że członkowie zarządu odpowiadają za wszelkie zobowiązania zarówno publicznoprawne, jak i cywilnoprawne. Ponadto, w uzasadnieniu do uchwały z dnia 15.06.1999 r. (III CZP 10/99, Legalis) Sąd Najwyższy podniósł, że „Odpowiedzialność członków zarządu może dotyczyć nie tylko zobowiązań w rozumieniu art. 353 KC, lecz także zobowiązań o charakterze publicznoprawnym”.

Nie należy zapominać, że pozwany przez wierzyciela spółki członek zarządu, będący jednocześnie wspólnikiem spółki z o.o., może przedstawić wierzycielowi zarzuty, jakie służą spółce przeciwko temu wierzycielowi, na mocy art. 35 § 1 ksh.

Ponadto, jeżeli członek zarządu spółki nie zgłasza wniosku o upadłość spółki pomimo powstania warunków uzasadniających wedle przepisów jej upadłość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku, zgodnie z art. 586 ksh. Zatem ustawodawca reguluje w Kodeksie spółek handlowych także sytuację, w której członek zarządu ponosi odpowiedzialność karną.

Następnie, zgodnie z art. 299 § 3 ksh, członkowie zarządu mogą ponosić dalej idącą odpowiedzialność. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25.04.2012 r. (II CSK 410/11, Legalis) „Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 299 ksh nie wyklucza odpowiedzialności odszkodowawczej tych członków na podstawie art. 415 kc”.

Dobrą nowinę dla członków zarządu spółki może stanowić fakt, iż roszczenia wierzyciela przeciwko członkom zarządu za zobowiązania spółki z o.o. podlegają instytucji przedawnienia, na zasadach określonych w art. 442¹ kc, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów SN z dnia 7 listopada 2008 r.( III CZP 72/08, Legalis) „do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym”. A mianowicie, jak stanowi art. 442¹ § 1 kc „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę”.

 

Trochę inaczej rysuje się kwestia odpowiedzialności członków zarządu spółki akcyjnej za zobowiązania spółki. Szukając swoistego odpowiednika regulacji z art. 299 ksh napotykamy na przepis art. 479 ksh, który to przewiduje tylko jeden przypadek, w którym członkowie zarządu ponoszą taką odpowiedzialność, z tą jednak istotna różnicą, że odpowiadają wówczas solidarnie za spółką. Zaś w przypadku spółki z o.o. członkowie zarządu odpowiadali solidarnie między sobą, lecz nie ze spółką. Ponadto, ustawodawca wyznaczył wyraźne ramy czasowe ponoszenia wspomnianej odpowiedzialności, trwa ona przez okres trzech lat od dnia zarejestrowania spółki lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego. Zgodnie z art. 479 ksh, członkowie zarządu spółki akcyjnej odpowiadają wobec wierzycieli spółki solidarnie ze spółką w razie, gdy umyślnie lub przez niedbalstwo podali fałszywe dane:

- w oświadczeniu wszystkich członków zarządu, że wymagane statutem wpłaty na akcje oraz wkłady niepieniężne zostały dokonane zgodnie z prawem (art. 320 § 1 pkt 3 ksh) , lub

Odpowiedzialność członków zarządu w spółce z o.o. i w spółce akcyjnej

Odpowiedzialność członków zarządu w spółce z o.o. i w spółce akcyjnej

- oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na akcje zostały wniesione, a w przypadku gdy wniesienie wkładów niepieniężnych ma nastąpić po zarejestrowaniu podwyższenia kapitału, że przejście tych wkładów na spółkę jest zapewnione w terminie określonym w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego (art. 441 § 2 pkt 5 ksh).

Poza tym, członek zarządu ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 483 § 1 ksh wynikłą wskutek jego działania lub zaniechania, jeżeli było sprzeczne z prawem bądź postanowieniami statutu spółki.  Niezbędną przesłanką tej odpowiedzialności jest dodatkowo fakt, iż szkoda wyrządzona spółce musi być zawiniona, a jej naprawienie obejmuje zarówno straty rzeczywiste (damnum emergens), jak i utracone wskutek niej korzyści (lucrum cessans). Ten szczególny rodzaj, dość surowej jak sądzę, odpowiedzialności znajduje swoje racjonalne uzasadnienie w art. 483 § 2 ksh, zgodnie z którym członek zarządu winien dochować należytej staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. Nie należy zapominać, że w sytuacji, gdy szkodę wyrządziło kilka osób, to wówczas odpowiadają oni solidarnie, jak stanowi art. 485 ksh. W tej sytuacji spółce akcyjnej przysługuje prawo do wytoczenia powództwa przeciwko członkowi zarządu (actio pro socio) w terminie jednego roku od dnia ujawnienia czynu będącego źródłem szkody (art. 486 § 1 ksh). Jeżeli tego nie uczyni w przepisanym wyżej terminie, to uprawnienie do wytoczenia powództwa może wykonywać każdy akcjonariusz lub osoba, której służy inny tytuł uczestnictwa w zyskach lub podziale majątku. Jednak, jak wskazuje doświadczenie, nieczęsto spotyka się przypadki powództwa actio pro socio, bowiem pozwany może zażądać złożenia kaucji przez powoda na zabezpieczenie pokrycia szkody, jaka groziłaby pozwanemu na wypadek, gdyby powództwo okazało się nieuzasadnione, a powód wnosząc je działał w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa. Jeżeli tak się stanie, powód odpowiada wówczas za szkodę wyrządzoną pozwanemu, a kaucja zostaje zaliczona na poczet naprawienia szkody (art. 386 § 4 ksh). Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej spółce przez członków zarządu (i inne osoby również) przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, zgodnie z brzmieniem art. 488 ksh.

Co niezwykle istotne, odpowiedzialność członków zarządu na zasadach określonych w ksh nie wyłącza praw akcjonariuszy i innych osób do dochodzenia naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 490 ksh).

 

facebooktwittergoogle_plusby feather
facebooktwittergoogle_plusrssby feather